Cztery kamienice znikną z mapy Łodzi. Tunel średnicowy wraca na tory

Budowa tunelu średnicowego w Łodzi to jedna z największych i najbardziej wymagających inwestycji infrastrukturalnych w historii polskiego kolejnictwa. Po niemal dwóch latach przestoju, spowodowanego poważną katastrofą budowlaną i problemami wykonawczymi, projekt wkrótce może znów nabrać tempa. Jego wznowienie oznacza jednak nieodwracalne zmiany w krajobrazie miasta – już niemal przesądzono, że cztery kamienice w centrum Łodzi zostaną wyburzone.

Dlaczego muszą zniknąć cztery kamienice?

Chodzi o trzy budynki przy Al. 1 Maja (numery 19, 21, 23) oraz jeden przy ul. Próchnika 44. To właśnie pod nimi, we wrześniu 2024 r., doszło do katastrofy budowlanej podczas drążenia tunelu przez maszynę TBM Katarzyna. Zawalenie oficyny mieszkalnej wymusiło natychmiastową ewakuację mieszkańców oraz zatrzymanie robót. Przez blisko dwa lata ponad 250 osób pozostaje wykwaterowanych, część z nich do dziś mieszka w hotelach lub u znajomych, oczekując na rozwiązanie swojej sytuacji.

Uszkodzenia fundamentów i ścian kamienic okazały się tak poważne, że powiatowy nadzór budowlany nakazał całkowite opuszczenie lokali. Według PKP Polskie Linie Kolejowe, wyburzenie budynków jest niezbędne, by zapewnić bezpieczeństwo dalszych prac i uruchomić ponownie TBM Katarzynę. Długotrwały postój maszyny oraz pogorszenie parametrów gruntu pod historyczną zabudową uniemożliwiają alternatywne rozwiązania.

Gigantyczne odszkodowania i procedura wywłaszczenia

W budżecie państwa zabezpieczono ok. 500 mln zł na wypłatę odszkodowań dla mieszkańców czterech kamienic przeznaczonych do rozbiórki. PKP PLK powołały zespół niezależnych rzeczoznawców, którzy dokonali wycen lokali i podczas spotkań z lokatorami przedstawili propozycje odpraw finansowych. Ostateczne decyzje w tej sprawie podejmie wojewoda łódzki, do którego należy również formalna zgoda na przejęcie i wyburzenie budynków.

Eksmisja i rekompensaty finansowe to nie jedyne konsekwencje. Sprawa budzi ogromne kontrowersje, ponieważ trzy z czterech kamienic wpisane są do gminnej ewidencji zabytków. Oznacza to nie tylko stratę dla zasobów architektonicznych miasta, ale także konieczność uzyskania opinii konserwatora zabytków. 

Przetargi, nowelizacje i harmonogram robót

Po zerwaniu umowy z poprzednim wykonawcą (PBDiM) w lutym 2026 r., PKP PLK ogłosiły nowy przetarg na dokończenie drążenia ok. 950 metrów tunelu w kierunku stacji Łódź Fabryczna. Równolegle rozpisany zostanie drugi kontrakt na wyposażenie techniczne tuneli i wykończenie podziemnych przystanków: Łódź Śródmieście, Polesie i Koziny. Wyboru wykonawcy na prace tunelowe spodziewać się można na przełomie 2026 i 2027 roku, a podpisanie umów planowane jest na 2027 rok.

Wznowienie prac poprzedzi serwis TBM Katarzyna, ocena warunków gruntowo-wodnych oraz specjalistyczne ekspertyzy dotyczące oddziaływania budowy na okoliczną zabudowę. Dopiero po rozbiórce kamienic maszyna zostanie wydobyta, skontrolowana i przygotowana do dalszego drążenia. Władze deklarują, że działania te mają zapewnić maksymalne bezpieczeństwo, a dokończenie tunelu nastąpi w pierwotnym korytarzu.

Trudna przeszłość i niepewna przyszłość inwestycji

Tunel średnicowy miał być gotowy już w 2021 roku, ale termin kilkukrotnie przesuwano: najpierw na 2022, potem na 2026, 2027, 2029, a obecnie najnowsze szacunki mówią o przełomie 2030 i 2031 roku. Przyczynami opóźnień były nie tylko katastrofa budowlana i błędy wykonawcy, ale także pandemia, wojna w Ukrainie i zmiany prawne.

Obecnie inwestycja wkracza w nową fazę – przejęcie tarczy TBM przez PKP PLK umożliwiło ponowne otwarcie procedur. Jednocześnie, w ramach programu Port Polska, w Łodzi powstaje tunel Kolei Dużych Prędkości, a prace na styku obu podziemnych arterii koordynuje Budimex. Ostateczne koszty i harmonogram zakończenia budowy tunelu średnicowego poznamy dopiero po rozstrzygnięciu przetargów i podpisaniu umów.

Co z mieszkańcami i łódzkimi zabytkami?

Choć inwestycja jest niezbędna dla rozwoju miasta i kolei aglomeracyjnej, decyzja o wyburzeniu historycznych kamienic pozostaje bolesna. Lokatorzy oczekują sprawiedliwych odszkodowań i możliwości zamieszkania w godnych warunkach. Eksperci od ochrony zabytków apelują o konsultacje i wypracowanie kompromisów, by ograniczyć straty dla dziedzictwa Łodzi. Los czterech kamienic – i całej inwestycji – rozstrzygnie się w najbliższych miesiącach.