Budownictwo pod presją: zadłużenie firm rośnie, zatory płatnicze blokują inwestycje

Branża budowlana w Polsce znalazła się w punkcie zwrotnym – przeterminowane zobowiązania firm na koniec sierpnia 2026 roku sięgnęły 6,22 mld zł, co oznacza wzrost o ponad 409 mln zł w ciągu zaledwie dwunastu miesięcy. Liczba przedsiębiorstw z zaległościami przekroczyła 51,5 tysiąca, a ich udział w całej branży wzrósł po raz pierwszy od 2021 roku. To sygnał, że wcześniejsza poprawa płynności i spadek zadłużenia zostały zahamowane.

Lawinowo rosnące długi i restrukturyzacje

Według zbieżnych raportów BIG InfoMonitor i BIK, przez ostatni rok branża budowlana doświadczyła średniego miesięcznego przyrostu zaległości o ok. 34 mln zł. To już trzeci sektor gospodarki pod względem wysokości zaległości finansowych, a jednocześnie lider w liczbie restrukturyzacji i bankructw. W samym 2026 roku przybyło 1093 firmy z zaległościami, a wskaźnik przedsiębiorstw mających problem z terminową obsługą zobowiązań wzrósł z 4,61 do 4,71 procent. Chociaż sytuacja jest lepsza niż pięć lat wcześniej, obecne pogorszenie trendu budzi niepokój.

Infrastruktura w kryzysie: drogi i koleje z największymi problemami

Szczególnie trudna sytuacja dotyczy wykonawców inwestycji infrastrukturalnych. Wśród firm specjalizujących się w budowie dróg szynowych i kolei podziemnej aż 11,44 proc. miało przeterminowane zobowiązania – to ponad dwukrotnie więcej niż średnia branżowa. W segmencie budowy dróg i autostrad odsetek ten wyniósł 7,75 proc., a wartość zaległości wzrosła w rok o 52 mln zł, do poziomu 409,2 mln zł.

Jeszcze większą dynamikę zadłużenia notują firmy przygotowujące teren pod budowę – ich zaległości wzrosły aż o 49,6 proc. (do ok. 96 mln zł), a przedsiębiorstwa wznoszące budynki mają już 1,32 mld zł przeterminowanych płatności. Analiza potwierdza, że skala zatorów płatniczych i opóźnień nie dotyczy wyłącznie mniejszych podmiotów – również firmy realizujące największe projekty infrastrukturalne są dziś najbardziej narażone na utratę płynności.

Dlaczego właśnie firmy infrastrukturalne toną?

Dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor, podkreśla: „Przedsiębiorstwa realizujące prace jako podwykonawcy przy projektach samorządowych i infrastrukturalnych coraz częściej oczekują na zapłatę dłużej niż firmy obsługujące inwestorów prywatnych. Jeszcze kilka lat temu kontrakty publiczne były synonimem bezpieczeństwa. Teraz przewaga ta niemal zniknęła”. Wpływ na to mają długie łańcuchy podwykonawcze, wzrost kosztów pracy i materiałów, presja na marże w przetargach oraz opóźnienia w rozliczeniach etapów inwestycji.

Zatory płatnicze – efekt domina w sektorze budowlanym

Jednym z głównych problemów branży są zatory płatnicze. Badania pokazują, że choć firmy budowlane rzadziej niż inne narzekają na opóźnienia płatności od klientów, to gdy już one wystąpią, wywołują one znacznie poważniejsze konsekwencje dla całego łańcucha podwykonawców. Branża budowlana częściej niż inne sektory przyznaje, że sama także opóźnia płatności wobec kontrahentów z powodu utraty płynności, co tylko pogłębia efekt domina zadłużenia.

W szczególnie trudnej sytuacji są małe i średnie firmy. Nawet niewielkie opóźnienie dużej płatności może uniemożliwić im terminowe wypłaty wynagrodzeń, regulowanie zobowiązań wobec dostawców i realizację kolejnych zleceń. Na koniec sierpnia 2026 roku w grupie firm budowlanych aż 150 tys. prowadziło działalność zawieszoną, co świadczy o skali wyzwań.

Wyjątek wśród kłopotów – prace wykończeniowe

Na tle całej branży pozytywnie wyróżniają się przedsiębiorstwa realizujące roboty wykończeniowe (PKD 433). Jako jedyna duża grupa zanotowały spadek udziału firm z zaległościami – z 3,76 do 3,72 proc. Liczba podmiotów z opóźnieniami zmalała o 152, choć łączna wartość ich przeterminowanych zobowiązań wciąż jest znacząca i wynosi 525 mln zł. Relatywnie lepsza kondycja tego segmentu może mieć związek z bezpośrednimi relacjami z klientem końcowym i szybszym obiegiem gotówki, choć nie oznacza to pełnej odporności na problemy płynnościowe.

Koszty rosną, inwestycje nie nadążają

Złożona sytuacja finansowa firm budowlanych nie wynika wyłącznie z zatorów płatniczych. Według danych GUS, produkcja budowlano-montażowa wzrosła w sierpniu 2026 r. o 6,7 proc. rok do roku, po wcześniejszym spadku w lipcu. Jednak ceny robót budowlanych wzrosły o 6,2 proc. rok do roku – najszybciej od połowy 2024 r. Wysokie koszty materiałów i pracy ograniczają rentowność, zwłaszcza przy sztywnych budżetach kontraktów publicznych.

Jak wskazuje Instytut Rozwoju Gospodarczego SGH, choć nastroje w branży lekko się poprawiają, nakłady inwestycyjne i ogólna ocena sytuacji gospodarczej pozostają wyraźnie negatywne. W pierwszej połowie 2026 roku budownictwo było trzecią branżą pod względem liczby upadłości i pierwszą pod względem liczby restrukturyzacji – co świadczy o skali wyzwań.

Doświadczenie kryzysu – rynek uczy się zarządzać ryzykiem

Zdaniem dr. hab. Waldemara Rogowskiego, wzrost liczby restrukturyzacji przewyższający dynamikę upadłości można ocenić pozytywnie – to oznaka dojrzewania rynku i rosnącej świadomości zarządzania ryzykiem finansowym. Szybkie działania naprawcze zwiększają szanse firm na przetrwanie i powrót do stabilności.

• 6,22 mld zł – wartość przeterminowanych zobowiązań firm budowlanych na koniec sierpnia 2026 r.
• 11,44 proc. – odsetek firm z zaległościami w budowie dróg szynowych i kolei podziemnej
• 3. miejsce – pozycja budownictwa pod względem liczby upadłości wśród branż w Polsce w I połowie 2026 r.
• 6,2 proc. r/r – wzrost cen robót budowlanych w sierpniu 2026 r.

Wnioski? Branża budowlana wciąż pozostaje jednym z najważniejszych, ale i najbardziej ryzykownych sektorów gospodarki. Przeterminowane zobowiązania, silne uzależnienie od płynności łańcucha podwykonawców i rosnące koszty realizacji inwestycji powodują, że wiele firm stoi dziś przed koniecznością szybkiego reagowania i wdrażania działań naprawczych. Równocześnie jednak, proces restrukturyzacji coraz częściej pozwala im uniknąć upadłości i przetrwać na trudnym rynku.